źródła prawa

Wysokość odszkodowania wynikającego z niewykonania umowy była ustalana umownie między stronami, w razie braku porozumienia – sądowe ustalanie odszkodowania – w procesie przez sędziego.

Mogła to być stypulacja karna (stipulatio poenae) – zobowiązanie dłużnika do zapłacenia kary – stypulacja warunkowa (szczególnie w zobowiązaniach facere lub non facere).

Zasady sędziowskiego przyznawania odszkodowania:

• skargi stricti iuris – w przypadku oznaczonej kwoty – zasądzał na jej zapłacenie; jeśli chodziło o rzecz  - przeciętną sprzedajną wartość (ile była warta) rzeczy w chwili litis contestatio,
• actiones in factum – res certa – obiektywna wartość rzeczy (verum pretium), jednak w chwili wydania wyroku (ile będzie warta),
• actiones bonae fidei – subiektywna ocena z pozycji wierzyciela (mogła przekraczać verum pretium z uwagi na wartość jaką przedstawiała dla wierzyciela – niewolnik mający być członkiem zespołu teatralnego), wysokość szkody na dzień wydania wyroku a nie litis contestatio.
• formuła in quod interest – różnica między stanem majątku który by istniał w razie prawidłowego wykonania zobowiązania, a stanem faktycznym, patrz niżej.

Pr. Just. – w zobowiązaniach ściśle określonych (certa quantitas vel natura) odszkodowanie nie mogło przekraczać podwójnej wartości świadczenia.