źródła prawa

Czasy Oświecenia przyniosły narodziny systematycznej nauki o naturze i znaczeniu kary w postaci całościowo ujętych teorii kary. Za twórcę nowożytnej teorii kary uważany jest Hugo Grotius, który oparł uzasadnienie kary na dwóch podstawach:

słuszności (meritum), kara oparta na tej podstawi czerpała swoje uzasadnienie jedynie z faktu popełnienia przestępstwa i stopnia winy sprawcy, miała więc charakter absolutny, bezwzględny, była celem samym w sobie -> bezwzględne (odwetowe) teorie kary:

 teoria odwetu moralnego Kanta: każąc przestępcę państwo wypełnia jedynie jeden z obowiązków wypływających z kategorycznego nakazu bezwzględnej powinności

 teoria odwetu dialektycznego Hegla: skoro przestępstwo jest negacją prawa, logiczne jest, by państwo przeciwstawiło mu karę, jako negację popełnionego bezprawia: kara staje się afirmacją porządku prawnego.

użyteczności, kara była w tym przypadku narzędziem uzyskania określonych korzyści; miała spełniać cele prewencyjne, przynosić korzyść przez zapobieganie popełnianiu nowych przestępstw -> (utylitarne) względne teorie kary:

 teoria odstraszenia: uznawała karę za uzasadnioną o tyle, o ile mogła człowieka odstraszyć od popełnienia przestępstwa (Filangieri, Feuerbach)

 teoria zapobieżenia ogólnego i szczególnego (Bentham): zagrożenie karą w ustawie służy prewencji ogólnej, zastosowanie kary służy prewencji szczególnej

 teoria poprawy: użyteczną jest kara zdolna doprowadzić do odrodzenia moralnego przestępcy.

Kierunek uznający obie wskazane przez Grotiusa podstawy kary: uznający zarówno jej absolutny, jak i celowy charakter: połączenie idei odwetu ze względami utylitarnymi -> mieszane teorie kary.