źródła prawa

Sytuacja prawna wyzwoleńców była gorsza od wolno urodzonych ze względu na prawa przysługujące patronowi w stosunku do osoby i majątku wyzwalanego niewolnika. Nie mieli oni pełni praw politycznych, czy prywatnych, co dodatkowo różnicował ich status obywatela rzymskiego, Latini Iuniani, czy peregrini deditiorum numero.

Za rzeczypospospolitej status wyzwoleńca był dożywotni, natomiast za cesarstwa można im było za życia nadać charakter prawny wolno urodzonego – natalium restitutio, co równało ich prawa i likwidowało prawa patronatu. Nadanie przez cesarza prawa noszenia złotego pierścienia ius aureorum anulorum dawało im prawa publiczne i cywilne pozostawiając prawa patronatu. Dzieci wyzwoleńców było formalnie wolno urodzonymi pozostały jednak ograniczenia (bycia senatorem i konieczność szacunku dla patrona ojca).

Obywatelstwo wyzwoleniec nabywał drogą cywilnej formy wyzwolenia i zgodnie z przepisami ustawowymi. Pozostawały jednak upośledzenia – brak ius honorum, ius suffragii mógł wykonywać jedynie w jednaj z czterech tribus urbanae prawo głosowania utracili za Augusta. Zabronione były małżeństwa wolnych z wyzwoleńcami, August ograniczył to do członków senatu, zniósł całkowicie Justynian.