źródła prawa

Wspomniane wyżej kontrakty zostały rozszerzone w prawie justyniańskim (biorące początek w prawie klasycznym) kontrakty nienazwane – contractus innominati. Umowy o świadczenie wzajemne nie podlegające pod ww. typy, nie były zaskarżalne.

Zaskarżalność nabywały przez wykonanie zobowiązania przez jedną ze stron, co dawało jej prawo domagania się świadczenia wzajemnego. Nuda pacta –kontrakty nagie – nie podlegające zaskarżeniu, z czasem niektóre uzyskały zaskarżalność –pacta vestitia – umowy „ubrane” (były to pacta praetoria – zaskarżalność nadana przez prawo pretorskie, pacta legitima – przez ustawodawstwo cesarskie za dominatu, pacta adiecta – umowy dodane – przez jurysprudencję).

Kontrakty nienazwane i pacta vestitia rozszerzyły kategorie źródeł zobowiązań wg prawa cywilnego; pozostałe były umowami nieformalnymi – nuda pacta.

Zobowiązania stricti iuris – zaskarżalne actiones stricti iuris – ściśle według litery umowy, niezależnie od zasad słuszności, były to kontrakty werbalne i literalne oraz kontrakt pożyczki, pozostałe były kontraktami bonae fidei – zobowiązania dobrej wiary. Wysokość świadczenia zmienna, w sporze decydował o nim sędzia. Zobowiązanie to było zawsze incerta (intentio formułki – incerta). Zasady dotyczące zobowiązań dobrej wiary: istotny wpływ na decyzję sędziego miał dolus strony, exceptio doli należało z mocy prawa do zobowiązania i formułki, można do nich dołączać umowy dodatkowe; zasady winy, staranności, odszkodowania i zwłoki tyczyły się głównie tego rodzaju zobowiązań.