źródła prawa

Ustawy ograniczające możliwości wyzwalania niewolników:

lex Fufia Caninia 2 r.p.n.e. – ograniczono liczbę niewolników mogących być wyzwolonych w testamencie;

lex Aelia Sentia 4 r.n.e. – pan niewolnika jeśli nie miał jeszcze 20 lat (lub niewolnik miał mniej niż 30 lat) musiał dostać zgodę specjalnej komisji, badającej motywy wyzwolenia, musiał użyć formy manumissio vindicta jeśli niewolnik miał stać się obywatelem rzymskim w innym wypadku stawał się on Latinus Iunianus; jeśli  wymagana była zgoda komisji; niewolnik uprzednio karany za przestępstwo mógł stać się jedynie najniższej kategorii peregrynem dediticiorum numero; nieważne było wyzwolenie fraudatoryjne niewypłacalnego dłużnika co miało pozbawić wierzycieli możliwości zaspokojenia ich wierzytelności.

lex Iunia Norbana 19 r.n.e.- niewolnik wyzwolony na podstawie prawa pretorskiego lub z pominięciem prawa legis Aeliae Sentiae. Stawał się latynem Iuniańskim Latinus Iunianus- żył jako wolny ale umierał jako niewolnik bowiem nie mógł sporządzić ważnego testamentu ani pozostawić spadku beztestamentowo. Spadek przypadał patronowi lub jego spadkobiercom – jako zwrot peculium. Miał on jednak wiele możliwości by uzyskać obywatelstwo rzymskie np. za zasługi dla państwa.

Peregryni dediticiorum numero niewolnicy niegodni bycia obywatelami rzymskimi, tego typu wyzwoleńcy mieli najgorszą sytuację prawną, mogli korzystać jedynie z norm ius gentium, nie mieli praw politycznych nie mogli mieszkać a nawet przebywać w Rzymie ani w promieniu 100 mil od jego granic. W razie przekroczenia tego ostatniego zakazu mieli być sprzedani z zakazem wyzwolenia i zatrudnienia w Rzymie.