źródła prawa

Proces karny, wykształcił się w średniowiecznych miastach włoskich, wypierając postępowanie skargowe. jego geneza wiąże się z występującym wraz ze wzrostem znaczenia aparatu państwowego przekonaniem, że każde przestępstwo narusza w jakiejś mierze porządek publiczny i powinno podlegać państwowemu systemowi karania. Postępowanie to wywodziło się z kilku nurtów prawnych, przede wszystkim z sądownictwa papieskiego – potrzeba skutecznego zwalczania rozprzestrzeniających się od XII wieku ruchów heretyckich legła u podstaw powołania do życia przez papieży instytucji inkwizytorów, a z czasem trybunałów inkwizycyjnych w diecezjach. Postępowanie to było uregulowane zarówno w ustawodawstwie kościelnym jak i świeckim, skodyfikowane ostatecznie w bulli papieża Innocentego IV z 1252 r. Czerpało pewne elementy z procesu rzymsko-kanoniczego (artykuły dowodowe, system dowodów formalnych)

Wdrożenie postępowania następowało z urzędu

Funkcje prowadzącego dochodzenie, oskarżyciela i wyrokującego były skupione w jednym ręku.

Oskarżony nie był stroną w procesie, a jedyni przedmiotem postępowania sądowego: z reguły pozbawiony był prawa do obrony i apelacji

Proces był tajny i utrwalony w pisemnych protokołach stanowiących podstawę wyroku

Postępowanie dowodowe było oparte na teorii dowodów formalnych i dopuszczało stosowanie tortur.

Składało się z trzech stadiów:

• Postępowania informacyjnego – inkwizycja generalna: rozpoczynana przez sędziego-inkwirenta

• Właściwego śledztwa – inkwizycja specjalna: artykuły dowodowe, legalna teoria dowodowa (podział dowodów na pełne, półpełne i mniej niż półpełne), teoria dowodów formalnych zobowiązywała sędziego w zakresie oceny ich wartości.

• Osądzenia: jeżeli nie możliwe było uzyskanie pełnego dowodu winy oskarżonego, a istniały uzasadnione podejrzenia, ogłaszano tzw. uwolnienie od sądu, w prawie niemieckim istniała możliwość wydania wyroku skazującego na tzw. karę z podejrzenia.

Zwycięstwo procesu inkwizycyjnego w dobie nowożytnej w Europie związane jest z rozwojem absolutystycznych form rządzenia, dążeniem do centralizacji aparatu wymiaru sprawiedliwości