źródła prawa funkcje prawa
Zobowiązania podzielne.
Zobowiązanie jest podzielne, gdy i świadczenie jest podzielne – da się spełnić częściowo bez uszczerbku dla swej istoty lub wartości (zapłacenie 100 sesterców – „w ratach”). Zobowiązania naturalne.
Z zobowiązań naturalnych (niezupełnych), w przeciwieństwie do cywilnych, dłużnik nie ponosił odpowiedzialności, nie były one zaskarżalne. Wykonanie (przez pomyłkę lub dobrowolnie) świadczenia wynikającego z długu nie podlegało jednak zwrotowi, wierzycielowi przysługiwało jego zatrzymanie soluti retentio. Zobowiązania kontraktowe i deliktowe.
W prawie klasycznym Gaius w swych Instytucjach wymienia kontrakty i delikty; później dodano variae causarum figurae – różne rodzaje przyczyn. Świadczenie.
Świadczenie mogło polegać na: Pojęcie zobowiązania.
Zobowiązanie jest to stosunek prawny między dwiema stronami (wierzycielem – creditor, a dłużnikiem – debitor), z których pierwszy domaga się określonego świadczenia od drugiej – zobowiązanej do jej wykonania. Prawo zabudowy (superficies).
W prawie justyniańskim – dziedziczne, zbywalne prawo rzeczowe do korzystania z domu, wzniesionego na cudzym gruncie. Posiadanie superficiariusza było ad interdicta, dawało prawo rozporządzania rzeczą, ustanawiania służebności etc.; stanowisko podobne do właściciela, musiał płacić jedynie czynsz solarium. Hipoteka generalna; zastaw na prawach; podzastaw; zastaw uprzywilejowany.
Zastaw ręczny – jako że od razu następowało przeniesienie posiadania mógł być ustanowiony względem jednego właściciela. Zastaw umowny – hypotheca, umożliwiał wielokrotne zastawienie jednej rzeczy (nie było systemu „rejestrowania” zastawów). |
Wielość podmiotów zobowiązania.
W zobowiązaniu uczestniczy kilka osób jako wierzyciele lub dłużnicy, co rozróżniało zobowiązania: podzielne, solidarne, kumulatywne. Zobowiązania jednostronnie i dwustronnie zobowiązujące.
Zobowiązania jednostronnie zobowiązujące - (najczęściej stricti iuris- wykonywalne dosłownie z brzmieniem umowy)– tylko jedna strona jest dłużnikiem i jedna wierzycielem (kontrakt pożyczki) Źródła zobowiązań.
Pierwotnie brak pojęcia zobowiązania jako stosunku prawnego, wtedy pewne czynności niedozwolone lub dozwolone pociągały za sobą odpowiedzialność osobistą umożliwiającą skrępowanie – obligare.
Wierzytelność, dług i odpowiedzialność.
Odpowiedzialność za niewykonanie długu pierwotnie oznaczało możność uwięzienia dłużnika, później z jego majątku (lub poręczyciela). Oba te elementy łączą się ze sobą w sytuacji prawnej dłużnika, często zlewa się (niesłusznie) w jedno. Rzymska definicja zobowiązania.
Obligatio – obligatio est iuris vinculum, quo necessitate adstringimur alicuius solvendae rei secundum nostrae civitatis iura -zobowiązanie jest węzłem prawnym, który zmusza nas do wykonania świadczenia pewnej rzeczy, według praw naszego państwa; Emfiteuza.
Ostateczny kształt emfiteuzy ustalił się w prawie justyniańskim. Była to wieczysta dzierżawa – prawo rzeczowe o szerokiej treści, do cudzej nieruchomości. Prior tempore, potior iure.
Zastaw ręczny – jako że od razu następowało przeniesienie posiadania mógł być ustanowiony względem jednego właściciela. Zastaw umowny – hypotheca, umożliwiał wielokrotne zastawienie jednej rzeczy (nie było systemu „rejestrowania” zastawów). |