źródła prawa funkcje prawa
Dolus i culpa.
Wina culpa – w znaczeniu obszerniejszym – umyślne działanie lub zaniechanie dłużnik mające na celu naruszenie interesów wierzyciela – dolus; albo niedbalstwo którego skutki powinien przewidzieć – culpa w węższym znaczeniu. Przesłanki odpowiedzialności dłużnika za niewykonanie zobowiązania.
Niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania powodowało szkodę w majątku wierzyciela, którą dłużnik zobowiązany był wyrównać, Upoważnieni przemienne.
Różne od zobowiązania alternatywnego jest upoważnienie przemienne facultas alternativa. Zobowiązanie obejmowało jedno świadczenie, jednak dłużnik mógł zastąpić to świadczenie innym – jedno in obligatio, kilka możliwych in solutione. Odsetki – anatocyzm – lichwa.
W przypadku świadczenia rzeczami oznaczonymi gatunkowo a w szczególności pieniądzu obok świadczenia głównego mógł istnieć obowiązek świadczenia ubocznego – odsetek usurae, Podmioty i przedmiot zobowiązania.
Zmiana wierzyciela i dłużnika.
Zmiana podmiotu zobowiązania następowała w przypadku dziedziczenia, inne formy przeniesienia zobowiązania były niedopuszczalne. Prawo regresu w zobowiązaniach solidarnych.
Dłużnik spełniający całe świadczenie mógł domagać się zwrotu od współdłużników części ich długu, tak samo współwierzyciele mogli domagać się swoich części od wierzyciela, który przejął całe świadczenie –prawo regresu. |
Wina jako podstawa odpowiedzialności dłużnika.
Wina culpa – w znaczeniu obszerniejszym – umyślne działanie lub zaniechanie dłużnik mające na celu naruszenie interesów wierzyciela – dolus; albo niedbalstwo którego skutki powinien przewidzieć – culpa w węższym znaczeniu. Wykonanie zobowiązania.
Wykonanie zobowiązania polegało na wykonaniu dłużnego świadczenia – solutio.- zależnie od rodzaju świadczenia (dare, facere). Za zgodą wierzyciela dłużnik mógł wykonać inne świadczenie niż to przewidziane w zobowiązaniu, z tym samym skutkiem, było to datio in solutum – świadczenie w miejsce wypełnienia. Zobowiązania przemienne (alternatywne).
Dłużnik zobowiązany był do kilku świadczeń, ale spełnienie jednego zwalniało go z zobowiązania (kilka świadczeń in obligare, jedno in solutione. (świadczenie niewolnika X lub Y, jeśli jeden wypełni, świadczenie gaśnie). Genus i species w zobowiązaniach.
Species perit ei cui debitur – rzecz indywidualnie oznaczona ginie na niekorzyść wierzyciela. Cesja.
Przelanie wierzytelności z dotychczasowego wierzyciela – cedenta na drugą osobę – cesjonariusza na podstawie umowy cesyjnej; nie wymagało to zgody dłużnika. Zobowiązania kumulatywne.
Kumulatywność oznaczała, że każdy z kilku dłużników odpowiadał z całego świadczenia osobno, kumulowały się one po stronie wierzyciela. Zobowiązania solidarne.
Solidarność (czynna – kilku wierzycieli, bierna – dłużników) w zobowiązaniach – każdy z dłużników odpowiadał za cały dług – adekwatnie wierzycielom przysługiwała cała wierzytelność, spłacony dług przez jednego – wygaszał zobowiązanie, a jemu przysługiwało prawo regresu. |