źródła prawa funkcje prawa
Kontrakty werbalne.
Kontrakty uzyskujące zaskarżalność poprzez verbis – wypowiedzenie określonych prawem formułek słownych. Rzymski system kontraktowy.
Wspomniane wyżej kontrakty zostały rozszerzone w prawie justyniańskim (biorące początek w prawie klasycznym) kontrakty nienazwane – contractus innominati. Umowy o świadczenie wzajemne nie podlegające pod ww. typy, nie były zaskarżalne. Umowy i kontrakty.
Umowa – najdawniejsze i najczęstsze źródło kontraktów – zgodne oświadczenia woli dwóch stron dla zawarcia zobowiązania, a także innych skutków prawnych. Istniała możliwość jednostronnego przyrzeczenia – pollicitatio –dla pobożnych celów lub interesu publicznego. Zwłoka dłużnika.
Zwłoka – mora – dłużnika jeśli we właściwym czasie z własnej winy nie wykonuje świadczenia, wierzyciela jeśli nie przyjmuje świadczenia należycie mu zaofiarowanego. Ustalanie wysokości odszkodowania.
Wysokość odszkodowania wynikającego z niewykonania umowy była ustalana umownie między stronami, w razie braku porozumienia – sądowe ustalanie odszkodowania – w procesie przez sędziego. Subiektywna i obiektywna odpowiedzialność dłużnika.
Nie odpowiadał dłużnik za niewykonanie zobowiązania spowodowane siłę wyższą vis maior (siła powodująca szkodę, której nie można się oprzeć – nie odpowiadał) lub przypadkiem losowym casus fortuitus
Odpowiedzialność za siłą wyższą i przypadek.
Wina culpa – w znaczeniu obszerniejszym – umyślne działanie lub zaniechanie dłużnik mające na celu naruszenie interesów wierzyciela – dolus; albo niedbalstwo którego skutki powinien przewidzieć – culpa w węższym znaczeniu. |
Kontrakty realne.
Rodzaje kontraktów realnych: Pojęcie i rodzaje kontraktów.
Kontrakty contractus – umowy uznane przez prawo, prawnie zobowiązujące, zaskarżalne na podstawie czynnika rodzącego to zobowiązanie causa civiles – res, verba, litterae, consensus – wedle czego dzielą się kontrakty na realne, werbalne, literalne i konsensualne. Zwłoka wierzyciela.
Damnum emergens i lucrum cessans.
Zgodnie z formułą in quod interest – przy ustalaniu odszkodowania sędzia brał pod uwagę: damnum emergens – rzeczywistą stratę majątkowa poniesiona przez wierzyciela oraz lucrum cessans – utracone przewidywane zyski, natomiast nie pretium affectionis – przywiązanie do rzeczy. Szkoda i odszkodowanie.
Szkoda – uszczerbek w majątku wierzyciela powstały przez niewykonanie zobowiązania lub deliktu (quasi deliktu) dłużnika. Pociągała za sobą obowiązek odszkodowania (w przypadku deliktu także grzywny). Vis maior.
Nie odpowiadał dłużnik za niewykonanie zobowiązania spowodowane siłę wyższą vis maior (siła powodująca szkodę, której nie można się oprzeć Zasady odpowiedzialności zawinionej przez dłużnika.
Odpowiedzialność zależała od rodzaju stosunku obligacyjnego oraz zasad: |