źródła prawa funkcje prawa
Zdolność do czynności prawnych i jej ograniczenia.
Zdolność do czynności prawnych – do zawierania samodzielnie ważnych czynności prawnych i nabywania tą drogą praw i zaciągania zobowiązań. Jest to zdolność o charakterze aktywnym w przeciwieństwie do zdolności prawnej, która nie wymagała działań prawnych do stania się podmiotem praw i obowiązków np. dziedziczenie. Korporacje i fundacje.
Rozróżniano osoby typu korporacyjnego – stowarzyszenia i zakładowego –fundacje. Stowarzyszenie – collegium tworzył związek trzech osób - tres faciunt collegium, musiało posiadać majątek oraz osobę reprezentującą ją na zewnątrz – syndyka. Infamia i turpitudo. Actiones famosae.
Infamia – umniejszenie czci obywatelskiej pociągające za sobą pewne ograniczenia w zdolności prawnej. U. XII T. – świadek uroczystej czynności prawnej następnie odmawiający zaświadczenia o tej czynności stawał się intestabilis (nie mógł być świadkiem, ani korzystać ze świadków przy innej czynności prawnej). Status familiae.
Wyróżnienie osób ze względu na status familiae, czyli pozycję w rzymskiej rodzinie agnatycznej – opartej na władzy ojcowskiej – patria potestas, (wejście żony do rodziny agnatycznej męża następowało przez poddanie się jego władzy manus). Staus civitatis.
Wedle status civitatis wolno urodzeni byli obywatelami rzymskimi – cives Romani, Latynami – Latini albo peregrynami – peregrini – cudzoziemcami. Obywatelstwo dawało pełną zdolność prawną. Odróżnić od cives Romani należy domicilium – zamieszkanie i origo – pochodzenie (przynależność do określonej gminy) – były to przejawy terytorialności. Mancipio dati.
Członkowie rodziny (synowie i córki) oddani przez ich pater familias pod władzę innego pater familias w przejściowy stan zależności prywatnoprawnej poprzez mancipium. W prawie klasycznym była to forma odpowiedzialności za delikty adekwatna do noksalnej, dzięki mancipium na rzecz pokrzywdzonego pater familias zwalniał się z płacenia grzywny pokrzywdzonemu. Prawo patronatu.
Prawa patronatu obejmowały: |
Collegia i pia causae.
Rozróżniano osoby typu korporacyjnego – stowarzyszenia i zakładowego –fundacje. Stowarzyszenie – collegium tworzył związek trzech osób - tres faciunt collegium, musiało posiadać majątek oraz osobę reprezentującą ją na zewnątrz – syndyka. Osoby prawne w prawie rzymskim.
Osoby prawne – organizacje (związki) ludzi, masy majątkowe wyodrębnione jako twory społeczne do realizacji określonych zadań, posiadające zdolność prawną. Pojęcie wykształcone późno (pryncypat) w sposób niepełny. Municypia - municipia, gminy miejskie, samodzielnie gospodarujące, pretor przyznał im zdolność procesową (możliwość na równi z osobami fizycznymi występowania przed sądem za pośrednictwem actores) Osoby sui i alieni iuris.
Wyróżnienie osób ze względu na status familiae, czyli pozycję w rzymskiej rodzinie agnatycznej – opartej na władzy ojcowskiej – patria potestas, (wejście żony do rodziny agnatycznej męża następowało przez poddanie się jego władzy manus). Nabycie obywatelstwa rzymskiego.
Nabycie obywatelstwa rzymskiego następował poprzez: Koloni.
Warstwa ludności (późne cesarstwo) powstała na skutek rozkładu ustroju niewolniczego prowadzącego do feudalizmu. Za rzeczypospolitej i pryncypatu colonus oznaczał drobnego dzierżawcę, dziedzicznie przekazującego grunt, który mógł opuścić; pozostawał też wolny. Osoby półwolne.
Lex Fufia Caninia – Lex Aelia Sentia – lex Iunia Norbana.
Ustawy ograniczające możliwości wyzwalania niewolników: lex Fufia Caninia 2 r.p.n.e. – ograniczono liczbę niewolników mogących być wyzwolonych w testamencie; |